Zatrudnienie młodocianych – prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy

Młodocianym jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat.

Wolno zatrudnić młodocianego, który:

– ukończył 8 letnią szkołę podstawową,

– przedstawi świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża jego zdrowiu.

Przepisy dopuszczają zatrudnienie osoby, która ukończyła ośmioletnią szkołę podstawową, a która nie ma 15 lat, w trzech sytuacjach:

  • gdy ww. osoba w roku zatrudnienia będzie kończyła 15 lat,
  • w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu,
  • w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy.

Osoba młodociana, która nie posiada kwalifikacji zawodowych, może zostać zatrudniona jedynie w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonych prac. Zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego następuje na podstawie pisemnej umowy o pracę, którą podpisują pracodawca, młodociany pracownik, opiekun prawny młodocianego. Umowa powinna zawierać:

  • formę przygotowania zawodowego (nauka zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy),
  • czas i miejsce przygotowania zawodowego,
  • sposób dokształcania teoretycznego,
  • wysokość wynagrodzenia.

Czas pracy:

  • do 6 godzin na dobę – dla młodocianego do 16 lat,
  • 8 godzin na dobę – dla młodocianych powyżej 16 lat, do czasu pracy młodocianego wlicza się czas nauki wynikający z programu zajęć szkolnych nawet jeśli odbywa się w godzinach pracy.

Odpoczynek:

  • jeżeli dobowy wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godziny, pracodawca jest obowiązany wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 30 minut, wliczaną do czasu pracy,
  • przerwa w pracy młodocianego, obejmująca porę nocną, powinna trwać nieprzerwanie minimum 14 godzin,
  • młodocianemu przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę.

Urlop:

  • po 6 miesiącach od rozpoczęcia pierwszej pracy – przysługuje 12 dni roboczych urlopu wypoczynkowego,
  • po upływie roku pracy – przysługuje 26 dni roboczych urlopu wypoczynkowego,
  • młodocianemu uczęszczającemu do szkoły należy udzielić urlopu w okresie ferii szkolnych,
  • na wniosek młodocianego, ucznia szkoły dla pracujących – pracodawca jest obowiązany udzielić w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym 2 miesięcy.

Zabronione jest:

  • zatrudnianie młodocianego w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej (pora nocna trwa pomiędzy 22:00 a 6:00, w przypadkach określonych w art. 191 § 21–23 i § 26 KP pomiędzy 20:00 a 6:00),
  • nie wolno zatrudniać młodocianych przy pracach wzbronionych, których wykaz ustala w drodze rozporządzenia Rada Ministrów. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może zezwolić na zatrudnianie młodocianych w wieku powyżej 16 lat przy niektórych rodzajach prac wzbronionych, jeżeli jest to potrzebne do odbycia przygotowania zawodowego, określając jednocześnie warunki zapewniające szczególną ochronę zdrowia młodocianych zatrudnionych przy tych pracach.

Wykaz prac wzbronionych młodocianym, (określony w załączniku nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac) pogrupowano w kategorie:

  • prace związane z nadmiernym wysiłkiem fizycznym,
  • prace wymagające stale wymuszonej i niewygodnej pozycji ciała,
  • pace zagrażające prawidłowemu rozwojowi psychicznemu,
  • prace w narażeniu na szkodliwe działanie czynników chemicznych,
  • prace w narażeniu na szkodliwe działanie pyłów,
  • prace w narażeniu na szkodliwe działanie czynników fizycznych,
  • prace w narażeniu na szkodliwe działanie czynników biologicznych,
  • prace stwarzające zagrożenie wypadkowe.

Najważniejsze obowiązki młodocianego pracownika:

  • systematyczne dokształcanie i przystąpienie do egzaminu kończącego naukę zawodu lub przyuczenie,
  • przestrzeganie czasu i organizacji pracy,
  • przestrzeganie przepisów bhp i przepisów przeciwpożarowych.

Najważniejsze obowiązki pracodawcy wobec młodocianego pracownika:

  • zapewnienie opieki i pomocy niezbędnej do właściwego wykonywania pracy,
  • założenie i prowadzenie akt osobowych,
  • organizowanie i realizowanie kształcenia zawodowego,
  • prowadzenie ewidencji zatrudnionych,
  • kierowanie na badania wstępne, okresowe i kontrolne młodocianego pracownika; jeżeli lekarz orzeknie, że dana praca zagraża zdrowiu młodocianego, pracodawca jest obowiązany zmienić rodzaj pracy młodocianego, a gdy nie ma takiej możliwości, niezwłocznie rozwiązać umowę o pracę i wypłacić odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia,
  • przekazać informacje o ryzyku zawodowym, które wiąże się z pracą wykonywaną przez młodocianego, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami; informacja musi zostać przekazana zarówno młodocianemu pracownikowi jak również przedstawicielowi ustawowemu młodocianego.

Pracodawca może rozwiązać umowę za wypowiedzeniem tylko gdy:

  • młodociany nie wypełnia obowiązków wynikających z umowy o pracę lub dokształcania się,
  • ogłoszono upadłość lub likwidację pracodawcy,
  • nastąpiła reorganizacja zakładu pracy uniemożliwiająca kontynuowanie przygotowania zawodowego,
  • stwierdzono nieprzydatności młodocianego do pracy, w zakresie której odbywa przygotowanie zawodowe.

Zatrudnienie młodocianego w innym celu niż przygotowanie zawodowe.

Młodociany może zostać zatrudniony na podstawie umowy o pracę także do wykonywania lekkich prac.

Praca lekka to praca, która:

  • nie powoduje zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego,
  • nie utrudnia młodocianemu wypełniania obowiązku szkolnego,
  • nie figuruje w wykazie prac wzbronionych młodocianym,
  • może mieć charakter całoroczny.

Wykaz lekkich prac określa pracodawca po uzyskaniu zgody lekarza medycyny pracy. Wykaz ten musi być także zatwierdzony przez właściwego inspektora pracy. Pracodawca ma obowiązek zapoznać młodocianego z wykazem lekkich prac przed dopuszczeniem go do pracy.

Wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego zatrudnionego przy lekkiej pracy musi uwzględniać tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych młodocianego.

Młodociany zatrudniony do prac lekkich może pracować do 12 godzin tygodniowo w okresie zajęć szkolnych. W dniu, w którym ma zajęcia szkolne, może pracować maksymalnie dwie godziny. W okresie ferii szkolnych młodociany może pracować maksymalnie 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu. Dobowy wymiar czasu pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może jednak przekraczać 6 godzin.

Powyższe limity czasu pracy młodocianego zatrudnionego przy pracach lekkich obowiązują także, gdy młodociany jest zatrudniony u więcej niż jednego pracodawcy. Dlatego przed nawiązaniem stosunku pracy pracodawca ma obowiązek uzyskania od młodocianego oświadczenia o zatrudnieniu albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy.