Zagrożenia na stanowisku pracy pielęgniarki. BHP w służbie zdrowia.

Przedstawiciele zawodów medycznych, m.in pielęgniarki, narażone są na niekorzystny wpływ czynników biologicznych, chemicznych, fizycznych i psychospołecznych. Zagrożenia każdej z tych grup przyczyniają się do powstawania wypadków i chorób. Dlatego istotna jest szczegółowa analiza powyższych zagrożeń, aby wprowadzić właściwe działania profilaktyczne.

Zagrożenia związane z występowaniem czynników biologicznych

Pielęgniarki każdego dnia stykają się z chorymi pacjentami i materiałem biologicznym. Są narażone na wszystkie drobnoustroje chorobotwórcze w mniejszym lub większym stopniu. Źródłem szkodliwych czynników biologicznych są głównie pacjenci szpitalni. Czynniki zakaźne pochodzą z:

1.materiałów pobranych do badań diagnostycznych,

  1. ran, odleżyn, krwi, płynów ustrojowych,
  2. niewłaściwej segregacji, składowania, przenoszenia materiałów biologicznych,
  3. nieodpowiedniej sterylizacji narzędzi,
  4. zaniedbania higienicznego: nieodnawiane i niesprzątane pomieszczenia szpitalne, nieświeża/brudna pościel.

Szkodliwe czynniki biologiczne mogą przedostać się do organizmu pielęgniarek na różne sposoby:

  1. Drogą pokarmową:

– poprzez jedzenie i picie produktów zawierających czynnik biologiczny,

– na skutek nieprzestrzegania zasad higieny podczas spożywania posiłków: niedokładne mycie rąk przed jedzeniem, picie napojów podczas wykonywania obowiązków służbowych. Przez przewód pokarmowy mogą przedostać się m.in. wirus zapalenia wątroby typu A, pałeczki shigella i salmonella.

  1. Drogą oddechową:

– przez drobnoustroje krążące w powietrzu. Wdychając powietrze zawierające szkodliwe czynniki może dojść do zarażenia np. grypą. W warunkach szpitalnych liczba biologicznych czynników chorobotwórczych jest dużo większa niż w pozostałych pomieszczeniach o podobnym zagęszczeniu ludności, stąd wirusy i bakterie rozprzestrzeniające się drogą powietrzno – kropelkową stanowią poważne zagrożenie.

  1. Kontakt przez skórę:

– najczęściej do narażenia dochodzi poprzez zranienie skóry np. ostrym przedmiotem (igłą), zadrapanie.

– ujścia gruczołów potowych lub łojowych są doskonałą drogą przenikania do ustroju ludzkiego bakterii, wirusów, czynników alergizujących.

  1. Kontakt materiału zakaźnego z nieosłoniętymi otworami ciała: oczy, nozdrza, uszy. Jest to najszybsza droga przedostania się czynnika zakaźnego do krwioobiegu, a następnie do wszystkich narządów. W ten sposób może dojść do zarażenia wirusem zapalenia wątroby typu B lub C lub wirusem HIV.

Zagrożenia wynikające z czynników fizycznych

Pielęgniarki narażone są również na szkodliwe czynniki fizyczne, które mogą prowadzić do wielu dolegliwości zdrowotnych:

1.promieniowanie jonizujące aparatów rentgenowskich – ekspozycja na nadmierne lub często powtarzające się nieduże dawki promieniowania niesie za sobą zagrożenie popromiennego uszkodzenia ciała (powstanie nowotworów, zmian genetycznych).

pole elektromagnetyczne emitowane przez aparaty do diagnostyki, zabiegów, fizykoterapii:promieniowanie podczerwone, promieniowanie UV,

2.mikroklimat zimny lub gorący – nie zachowywanie przepisów dotyczących temperatury, wilgotności i jakości powietrza (brak odpowiednich systemów wentylacji i klimatyzacji w celu redukcji stężenia różnego rodzaju cząstek, w tym głównie pyłów oraz gazów m.in. anestezyjnych oraz drobnoustrojów w powietrzu: w salach operacyjnych, gabinetach zabiegowych, salach chorych) prowadzi do zachorowań, powoduje niedostateczny komfortu cieplno-wilgotnościowy, wpływa na komfort pracy,

3.niewłaściwe (zbyt słabe) oświetlenie – wzrost zmęczenia, obniżenie czujności; pośrednia i bezpośrednia przyczyna wypadków,

4.śliskie nawierzchnie – ryzyko poślizgnięcia, upadku,

5.gorące urządzenia sterylizacyjne oraz gorące gazy i ciecze – ryzyko poparzeń,

  1. porażenie prądem elektrycznym w wyniku stosowania nieodpowiednich, niesprawdzonych, niesprawnych urządzeń elektrycznych oraz instalacji elektrycznych,

Zagrożenia związane z czynnikami chemicznymi

Pielęgniarki są również narażone na działanie różnego rodzaju związków chemicznych stosowanych w terapii, przeciwdziałaniu zakażeniom, diagnostyce.

Substancje chemiczne na stanowisku pracy mogą występować w postaci gazów, par, cieczy lub jako ciała stałe. Do organizmu przedostają się przez drogi oddechowe, skórę lub przewód pokarmowy. Skutki działania szkodliwych substancji chemicznych mogą być:

– miejscowe : drażniące, uczulające skórę i błony śluzowe,

– układowe: powodujące zmiany w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym, krwiotwórczym, odpornościowym i w poszczególnych narządach,

– odległe w czasie – wystąpienie w organizmie procesów patologicznych po okresie utajenia, mogą się one ujawnić bezpośrednio u osoby narażonej lub w kolejnych pokoleniach.

Narażenia zawodowe pielęgniarek w codziennej pracy:

– środki dezynfekcyjne, kosmetyki wywołujące podrażnienia, uczulenia i zapalenia skóry w wyniku częstego z nimi kontaktu,

– narzędzia medyczne powodujące alergie skórne,

– lateksowe rękawiczki – stwarzają ryzyko uczulenia,

– gazy anestetyczne – mogące powodować przewlekłe zatrucia w wyniku długotrwałego narażenia,

– różnego rodzaju leki przygotowywane i podawane pacjentom:

  • antybiotyki (penicylina, neomycyna), paracetamol, witamina B12, które mogą być przyczyną zmian skórnych, pokrzywki, zapalenia spojówek, kaszlu, kichania, zmian w składzie flory bakteryjnej, astmy, osłabienia odporności organizmu na zakażenia,
  • leki cytostatyczne – wywołujące nudności, zmiany skórne, świąd, choroby nowotworowe.

Zagrożenia ergonomiczne

W swojej pracy pielęgniarki spotykają się z ciągłym obciążeniem fizycznym:

  1. podczas podnoszenia i przenoszenia pacjentów, aparatury medycznej,

2.przyjmując wymuszoną pozycję ciała zarówno podczas stania jak i siedzenia,

3.przyjmując niewygodną pozycję ciała np. pochylanie, skręt tułowia,

Zagrożenia psychospołeczna

1.kontakt z ciężko poszkodowanymi pacjentami i ich rodzinami, agresja ze strony pacjentów – możliwość zespołu stresu pourazowego,

2.ciągła koncentracja, czujność, bezbłędność wykonania powierzonych zadań,

3.presja czasu, pośpiech,

4.stosunki interpersonalne: słaba komunikacja z współpracownikami, przełożonymi; konieczność współpracy, kompromisu; pojawiające się konflikty, mobbing,

5.praca zmianowa, w godzinach nadliczbowych, zmieniające się grafiki dyżurów, brak wystarczającej ilowści personelu

6.zmęczenie, popełnianie błędów, brak motywacji, popełniane błędy,

7.stres, wypalenie zawodowe.

Obowiązkiem każdego pracodawcy jest zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Podjęcie czynności w zakresie właściwej organizacji pracy, zapewnienia odpowiedniego środowiska pracy, wyposażenie placówek medycznych w sprzęt ułatwiający pracę, instrukcje bhp, sprawne środki ochrony zbiorowej, właściwie dobrane środki ochrony indywidualnej, odzież robocza, szkolenia bhp, instruktaże w zakresie radzenia sobie ze stresem, zapoznanie pracowników z oceną ryzyka zawodowego może zapobiec wypadkom w pracy i chorobom pracowników.