Skutki ekonomiczne niewłaściwych warunków pracy

W materialnym środowisku pracy występuje wiele czynników mogących spowodować zagrożenia dla życia i zdrowia zatrudnionych. Identyfikacja czynników niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych dla pracowników, dokładna ich analiza, ocena zagrożeń jakie mogą spowodować oraz podjęcie odpowiednich działań profilaktycznych prowadzi do wyeliminowania lub ograniczenia wypadków w pracy i chorób zawodowych.

Skutki nieodpowiednich warunków pracy, poza aspektem społecznym, mają także wymiar ekonomiczny. Koszty ponoszą zarówno poszkodowani pracownicy, przedsiębiorstwa, a także sektor publiczny, gdyż urazy fizyczne i psychiczne spowodowane wypadkami zwiększają zapotrzebowanie na różne świadczenia sektora publicznego m.in. służby zdrowia.​​​​​​​ Koszty niewłaściwych warunków pracy obciążają wszystkich obywateli zarówno jako podatników, jak również jako konsumentów.

Ile kosztuje bezpieczeństwo w pracy

Przepisy działu X Kodeksu Pracy oraz aktów wykonawczych do Ustawy nakładają na pracodawcę obowiązki w zakresie zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym odpowiednich budynków, pomieszczeń pracy, urządzeń higieniczno-sanitarnych, maszyn i innych urządzeń technicznych, środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, badań lekarskich pracowników, szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, posiłków profilaktycznych, dokonywania społecznych przeglądów warunków pracy, działalności służby BHP.

Koszty podejmowanych działań w zakresie zabezpieczenia pracowników przed wypadkami w pracy i chorobami zawodowymi ponosi wyłącznie pracodawca, w żaden sposób nie można obciążać pracowników.

Koszty powstrzymania się pracownika od wykonywania pracy

Zgodnie z zapisami Kodeksu Pracy, pracownik ma prawo do powstrzymania się od wykonywania pracy, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom.

Niewypełnienie przez pracodawcę obowiązku zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy daje pracownikowi prawo do powstrzymania się od wykonywania pracy gdy jej wykonywanie stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia pracownika albo innych osób.​​​​​​​ Jednocześnie pracownik ma obowiązek niezwłocznego poinformowania przełożonego o powstrzymaniu się od wykonywania pracy.

Pracownik może również oddalić się z miejsca zagrożenia, powiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego, jeżeli powstrzymanie się od wykonywania pracy nie usuwa zagrożenia dla jego życia lub zdrowia.

Za czas powstrzymania się od pracy (w powyżej opisanych sytuacjach) pracownikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia.

Koszty związane z użytkowaniem maszyn

Maszyny i inne urządzenia techniczne, powinny być tak konstruowane i budowane, aby zabezpieczały pracownika przed urazami, działaniem niebezpiecznych substancji chemicznych, porażeniem prądem elektrycznym, nadmiernym hałasem, szkodliwymi wstrząsami, działaniem wibracji i promieniowania oraz szkodliwym i niebezpiecznym działaniem innych czynników środowiska pracy oraz uwzględniały zasady ergonomii.

Powyższe wymagania, powinni zapewnić konstruktorzy i producenci. Jeżeli maszyny i inne urządzenia techniczne nie spełniają powyższych wymagań, powinny być wyposażane w odpowiednie zabezpieczenia zgodnie.

W przypadku, gdy konstrukcja zabezpieczenia jest uzależniona od warunków lokalnych, obowiązkiem  pracodawcy jest wyposażenie maszyny lub innego urządzenia technicznego w odpowiednie zabezpieczenia. Koszty montażu zabezpieczeń ponosi pracodawca.

Koszty ponoszone przy pracach szkodliwych dla zdrowia

Niedozwolone jest stosowanie przez pracowników materiałów i procesów technologicznych szkodliwych dla ich zdrowia. Dlatego niezbędne jest ustalenie stopnia szkodliwości stosowanych materiałów i procesów i podjęcia odpowiednich środków profilaktycznych. Koszty związane z ustaleniem stopnia szkodliwości materiałów i procesów technologicznych dla zdrowia pracowników, podjęcia odpowiednich środków profilaktycznych ponosi pracodawca. Nie wolno stosować także nieoznakowanych w widoczny sposób (umożliwiający identyfikację) substancji chemicznych i ich mieszanin. Niedopuszczalne jest stosowanie substancji niebezpiecznej, mieszaniny niebezpiecznej, substancji stwarzającej zagrożenie lub mieszaniny stwarzającej zagrożenie przy braku aktualnego spisu tych substancji i mieszanin oraz kart charakterystyki oraz opakowań zabezpieczających przed ich szkodliwym działaniem, pożarem lub wybuchem. Stosowanie substancji niebezpiecznej, mieszaniny niebezpiecznej, substancji stwarzającej zagrożenie lub mieszaniny stwarzającej zagrożenie możliwe jest pod warunkiem stosowania przez pracowników środków chroniących ich życie i zdrowie. Koszty wyposażenia pracowników w środki ochrony ponosi pracodawca.

Nagłe niebezpieczeństwo

Pracodawca prowadząc działalność, która stwarza niebezpieczeństwo dla zdrowia lub życia pracowników, jest zobligowany do podejmowania odpowiednich działań zapobiegających wypadkom. W związku z powyższym pracodawca musi wyposażyć zakład pracy w odpowiedni sprzęt ratowniczy oraz zapewnić przeszkolenie pracowników z udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej.

Ryzyko zawodowe

Obowiązkiem pracodawcy jest informowanie każdego pracownika o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami. A to wszystko po to aby pracownik posiadał odpowiednią wiedzę na temat rodzajów i poziomu zagrożeń występujących przy wykonywanej pracy oraz umiejętności zapobiegania ich skutkom. Poinformowanie pracownika o ryzyku i zasadach ochrony przed zagrożeniami powinno nastąpić przed dopuszczeniem pracownika do pracy, podczas szkolenia wstępnego BHP.

Przepisy prawa nakładają na pracodawcę obowiązek stosowania środków chroniących przed chorobami zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą, tj.

-zapewnienia urządzeń ograniczających lub eliminujących szkodliwe dla zdrowia czynniki środowiska pracy a także urządzeń służących do pomiarów tych czynników,

– przeprowadzenia, na swój koszt, badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, rejestrowania i przechowywania wyników badań i pomiarów oraz udostępniania je pracownikom.

Profilaktyczna ochrona zdrowia.

Okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z badaniami lekarskimi, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Jeżeli pracownik musi dojechać na badania do innej miejscowości pracodawca pokrywa koszty przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.

Profilaktyczne posiłki i napoje

Nieodpłatne posiłki i napoje pracodawca musi zapewnić pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych. Rada Ministrów określiła w drodze rozporządzenia rodzaje posiłków i napojów oraz wymagania, jakie powinny spełniać, a także przypadki i warunki ich wydawania.

Koszty związane z wypadkami przy pracy.

Pracodawca zobowiązany jest do udzielenia pomocy poszkodowanemu, ustalenia przyczyn i okoliczności wypadku, rejestracji wypadku, zgłoszenia wypadku do odpowiednich organów oraz zastosowania właściwych środków zapobiegawczych. Ponadto pracodawca musi podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenia w przyszłości. Koszty związane z ustalaniem okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy ponosi pracodawca.

Do czasu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku pracodawca ma obowiązek zabezpieczyć miejsce wypadku. W związku z powyższym, nie może dopuścić do miejsca wypadku osób niepowołanych, uruchomić bez koniecznej potrzeby maszyny (które w związku z wypadkiem zostały wstrzymane), dokonywać zmian położenia urządzeń, przedmiotów, które spowodowały wypadek.

Dopiero po dokonaniu oględzin miejsca wypadku, sporządzeniu fotografii miejsca wypadku, uzgodnieniach ze społecznym inspektorem pracy, pracodawca może wydać zgodę na uruchomienie maszyn.

Koszty wypadków przy pracy ponoszone przez pracodawców:

koszt pomocy medycznej i transportu,

 koszt czasu straconego wskutek wypadku,

koszt nadgodzin, koszt zastępstw,

koszt zakłóceń produkcji,

koszt strat materialnych,

koszt napraw,

koszt odszkodowań z tytułu OC oraz inne.

Koszt wypadków przy pracy to suma kosztów: ponoszonych przez pracodawców, przez poszkodowanych i ich rodziny (koszty leków i rehabilitacji, pogorszenie się jakości życia), ponoszonych przez całe społeczeństwo w postaci składek na ubezpieczenie zdrowotne i podatków.

Koszty związane z chorobami zawodowymi Choroby zawodowe należą do schorzeń wywołanych warunkami środowiska pracy. Wykaz chorób zawodowych oraz postępowanie w sprawach stwierdzania tych chorób określa Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367). W przypadku stwierdzenia u pracownika objawów powstawania choroby zawodowej, pracodawca jest obowiązany: ustalić przyczyny powstania choroby zawodowej, charakter i rozmiar zagrożenia tą chorobą, przystąpić niezwłocznie do usuwania czynników powodujących powstawanie choroby zawodowej i zastosować inne niezbędne środki zapobiegawcze oraz zapewnić realizację zaleceń lekarskich.

Pracodawca jest obowiązany (na podstawie orzeczenia lekarskiego, w terminie i na czas określony w tym orzeczeniu) przenieść pracownika do innej pracy, nienarażającej go na działanie czynnika, który wywołał objawy chorobowe. Jeżeli przeniesienie do innej pracy powoduje obniżenie wynagrodzenia, pracownikowi przysługuje od pracodawcy dodatek wyrównawczy przez okres maksymalnie 6 miesięcy.

Świadczenia z tytułu chorób zawodowych i wypadków przy pracy.

Pracownikowi który uległ wypadkowi w pracy lub zapadł na chorobę zawodową przysługują świadczenia z ubezpieczenia społecznego, określone w odrębnych przepisach prawa.