Podstawowe definicje BHP

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP) – to zbiór zasad i przepisów dotyczących bezpiecznego i higienicznego wykonywania pracy.

Jest to także niezależna dziedzina wiedzy zajmująca się kształtowaniem odpowiednich warunków pracy (bezpiecznych i higienicznych).

Zakres zagadnień związanych z BHP uwzględnia pojęcia ergonomii, medycyny pracy, ekonomiki pracy, psychologii pracy, technicznego bezpieczeństwa.

Bezpieczeństwo pracy – warunki, które powinny być stworzone i przestrzegane w zakładzie pracy, aby pracownicy, osoby fizyczne wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych  lub  wykonujące działalność gospodarczą na własny rachunek, a także wszystkie osoby przebywające na terenie zakładu pracy były bezpieczne. W znacznej mierze bezpieczeństwo zależy od przeszkolenia pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz chęci pracowników postępowania zgodnie z zasadami i przepisami BHP. W Polsce nadzór nad bezpieczeństwem w zakładach pracy sprawuje Państwowa Inspekcja Pracy.

Pojęcie higieny wywodzi się od greckiego słowa hygieinos – „zdrowy”. Zdrowie, to według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), stan pełnej harmonii trzech dobrostanów: fizycznego, psychicznego i społecznego.

Utrzymanie właściwego dobrostanu fizycznego związane jest więc z zapewnieniem pracownikowi takich warunków pracy, które nie zakłócą naturalnych (fizjologicznych) procesów życiowych przebiegających w ustroju i tym samym zapewniają utrzymanie jego harmonii.

Również ważne jest utrzymanie odpowiedniego dobrostanu psychicznego pracownika. Dobrostan pracowników przynosi zyski zarówno pracownikowi, jak i pracodawcy. Wśród korzyści, jakie czerpie pracownik, należy wymienić przede wszystkim: satysfakcja z pracy, poczucie bezpieczeństwa pracy, wzrost własnej wartości oraz możliwości rozwoju i samorealizacji, świadomość przynależności do grupy/organizacji, ograniczenie stresu i konsekwencji zdrowotnych z niego wynikających. Dla zakładu pracy korzyści z poczucia dobrostanu pracowników to ograniczenie kosztów związanych z rotacją pracowników, absencją chorobową, nadmierną kontrolą, łatwiejsze wprowadzanie zmian i innowacji, ale również poprawa relacji międzyludzkich, co w efekcie daje wzrost zaangażowania pracowników w realizację celów organizacji.

Dobrostan społeczny  – pod tą kategorią kryje się uczucie, że jest się potrzebnym m.in. w zakładzie pracy. To brak osamotnienia w sytuacjach wymagających wsparcia: problemy zawodowe, osobiste. Człowiek to istota społeczna, tak więc nie da się rozdzielić kwestii dobrego życia bez satysfakcjonujących więzi z innymi ludźmi, w tym także współpracowników. Obcowanie z ludźmi, tworzenie relacji na gruncie zarówno zawodowym i prywatnym, satysfakcjonująca współpraca z nimi m.in. w miejscach pracy, w których spędzamy tak wiele godzin wpływa na wypełnianie roli społecznej w zakładzie pracy, a co za tym idzie na szczęśliwe funkcjonowanie pracowników (społeczeństwa zakładu pracy).

Definicja powyższa najpełniej określa warunki niezbędne do zachowania zdrowia. Brak tylko jednego dobrostanu może poważnie naruszyć zdrowie. Coraz częściej w miejscu pracy dochodzi do zaburzeń ww. dobrostanów, co w konsekwencji prowadzi do powstania stanów chorobowych. Zachowanie zdrowia powinno więc być zawsze celem nadrzędnym we wszystkich działaniach w zakładach pracy.

Współcześnie higiena pracy zajmuje się głównie:

  • badaniem natężenia i stężenia czynników szkodliwych dla zdrowia,
  • oceną ryzyka zawodowego na stanowisku pracy,
  • określaniem zagrożeń dla zdrowia w środowisku pracy,
  • profilaktyką w zakresie działań prozdrowotnych w miejscu pracy.

Ad 1) Wiele procesów technologicznych ma negatywny wpływ na zdrowie pracowników. Chociażby praca w pyle powoduje różnorodne schorzenia, zwłaszcza choroby płuc. Pracownicy zakładów chemicznych zagrożeni są powstaniem  guzów pęcherza moczowego powodowanymi pracą przy pochodnych aniliny. Osoby pracujące przy rtęci lub kadmie mogą cierpieć na zatrucie tymi metalami. Robotnicy zajmujący się wełną i skórami zagrożeni są wąglikiem, a stykający się w swojej pracy ze smołą i produktami jej spalania mogą zachorować na raka skóry.

Ad 2) Ocena ryzyka zawodowego polega na systematycznym badaniu warunków pracy aby stwierdzić jakie występują zagrożenia w środowisku pracy mogące powodować wypadki i choroby oraz jak je eliminować – jakie podejmować działania w celu ograniczenia ryzyka zawodowego związanego  tymi zagrożeniami.  Prawidłowo przeprowadzona ocena ryzyka zawodowego powinna zapobiegać szkodliwym skutkom zagrożeń występujących w środowisku pracy.

Ad3) W miejscach pracy występuje szeroki wachlarz zagrożeń dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników. Klasyfikacja tych czynników jest dokonywana ze względu na ich oddziaływanie na organizm jak i na ich właściwości.

Czynniki występujące w materialnym środowisku pracy dzieli się na:

  1. czynniki szkodliwe dla zdrowia, których oddziaływanie na pracownika prowadzi do schorzenia; w zależności od stopnia oddziaływania lub innych warunków czynnik szkodliwy może stać się również niebezpieczny,
  2. czynniki niebezpieczne, których oddziaływanie na pracownika prowadzi do urazu (wypadki przy pracy),
  3. czynniki uciążliwe – nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia człowieka, lecz utrudniają pracę lub przyczynia się do obniżenia zdolności do wykonywania pracy bądź wpływają na zmniejszenie wydajności.

Wśród czynników szkodliwych dla zdrowia wyróżnia się:

  • czynniki biologiczne: drobnoustroje komórkowe.
  • czynniki fizyczne (hałas, wibracje, promieniowanie, pole elektromagnetyczne, elektryczność, pyły przemysłowe,
  • czynniki chemiczne, które dzieli się w zależności od skutków i rodzaju ich działania na organizm człowieka (toksyczne, drażniące, uczulające, rakotwórcze, mutagenne, upośledzające funkcje rozrodcze),
  • czynniki psychofizyczne, do których zalicza się obciążenia fizyczne (statyczne i dynamiczne) oraz obciążenia nerwowo-psychiczne (obciążenie umysłu,  przeciążenie lub niedociążenie percepcyjne, obciążenie emocjonalne, stres).

Ad4) Promocja zdrowia i profilaktyka zdrowotna w miejscu pracy przynosi wymierne oszczędności dla budżetu, gospodarki i pracodawcy.

Dla pracodawcy przekłada się na poprawę  wewnętrznych relacji społecznych wśród pracowników oraz relacji podwładny – przełożony, zmniejszenie kosztów absencji chorobowej oraz kosztów wypadków przy pracy i ograniczenie ryzyka zawodowego, zmniejszone koszty fluktuacji kadr, racjonalizacja ponoszonych kosztów na: ochronę zdrowia, bhp, szkolenia i świadczenia socjalne.

Dla pracowników wpływa na wydłużenie okresu zawodowej aktywności osób starszych, zmniejszenie ryzyka wystąpienia chorób cywilizacyjnych w tym zawodowych.

Na podstawie powyższych definicji można stwierdzić, że zasady BHP określają właściwe postępowanie pracownika w trakcie pracy a także wskazują przepisy dotyczące środowiska pracy których przestrzeganie wyeliminuje ryzyko wystąpienia wypadków i chorób zawodowych.

Podstawowe reguły BHP zostały określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Za podstawę prawną można uznać także poniżej wymienione ustawy:

  • ustawa Kodeks Pracy
  • ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy
  • ustawa o ochronie przeciwpożarowej,
  • ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia,

I rozporządzenia:

  • rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP.
  • rozporządzenie w sprawie wykazu takich prac jak: prace niebezpieczne, uciążliwe lub szkodliwe dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią.
  • rozporządzenie w sprawie BHP przy ręcznych pracach transportowych