Mobbing-ofiara, mobber, konsekwencje, przeciwdziałania

Zazwyczaj rozpoczyna się stosunkowo niewinnie. Czasami pomiędzy mobberem a pracownikiem dochodzi do konfliktu, który stopniowo przeradza się w prawdziwą wojnę. Pierwotnie spory występują raz na jakiś czas, jednak z czasem nasilają się. Niewłaściwe traktowanie staje się codziennością, a większość pracowników godzi się ze swoim losem.

Mobbing w pracy rujnuje zdrowie i psychikę ofiary. Wpływa na ilość i jakość wykonywanej pracy.  Niszczy  życie zawodowe i rodzinne. Pokrzywdzeni starają się walczyć o swoje prawa, dręczyciele bronią się. Zjawisko ma miejsce na całym świecie, w każdej branży, a z roku na rok ofiar jest coraz więcej.

Co to jest mobbing? Czym charakteryzuje się? Jakie może spowodować skutki dla pracodawcy i poszkodowanego pracownika?

Zgodnie z Kodeksem Pracy (art.94§ 2) Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

W cytowanej powyżej definicji należy podkreślić, że mobbing to działania lub zachowania uporczywe i długotrwałe.

Kiedy można uznać, iż określone działania lub zachowania były uporczywe i długotrwałe?

Uporczywość, czyli konsekwentnie powtarzalne zachowanie, ukierunkowane na złośliwą chęć dokuczenia.

Długotrwałość musi mieć charakter powtarzalny i trwać dłuższy czas, nie może to być jednorazowe zachowanie.

Podsumowywując zachowanie mobbera musi być:

– regularne (przynajmniej raz w tygodniu),

– długotrwałe (ponad sześć miesięcy),

– bezustanne,

– zaciekłe,

– poniżające.

Kto może być mobberem?

Mobberzy wykorzystują swoją pozycję i słabość psychiki osoby mobbingowanej. Mobberem może być każdy:

– bezpośredni przełożony,

– szef (dyrektor, kierownik),

– członek zarządu,

– współpracownik tego samego Działu,

– pracownik innego Działu.

Jak objawia się mobbing?

Osoba, która dopuszcza się mobbingu może:

– bezpodstawnie podważać umiejętności, uprawnienia pracownika,

– wchodzić w słowo, nie dając możliwości dokończenia wypowiedzi,

– odpowiadać gniewem, krzykiem,

– lekceważyć pracownika,

– izolować pracownika od innych współpracowników,

– szantażować,

– żartować w towarzystwie współpracowników,

– pozbawiać przydzielonych zadań,

–  stale przekazywać nowe obowiązki, które są niemożliwe do wykonania,

– straszyć utratą pracy gdy pracownik korzysta ze zwolnień lekarskich (wymuszać obecność w pracy podczas choroby).

Kogo najczęściej dotyka mobbing?

– osoby młode, samotne, które poświęcają swój wolny czas na pracę. Są zagrożeniem dla osób, które nie stawiają kariery na najważniejszym miejscu w życiu,

– młode małżeństwa z kredytem, które muszą spłacać zaciągnięte zobowiązania,

– osoby w wieku 50+, które nierzadko mają problem ze znalezieniem pracy.

Jednak zjawisko mobbingu może dotknąć niemal każdego pracownika, na każdym szczeblu kariery. Wszystko zależy bowiem od tego, z kim współpracujemy.

Konsekwencje mobbingu.

Początkowo pracownik staje się nerwowy ale nie poddaje się sytuacji. Z upływem czasu stres jest coraz większy, a pracownik zaczyna sięgać po środki na poprawę nastroju wierząc że będzie lepiej. Jednak po pewnym czasie pracownik przestaje się bronić przed atakami, słabnie motywacja do pracy.  Przyjście do pracy staje się „wyzwaniem” – pracownik walczy z samym sobą aby przekroczyć próg drzwi firmy, w której pracuje.  Stawia się do pracy tylko dlatego, że boi utraty stanowiska bo ma przecież zobowiązania finansowe, rodzinę którą musi utrzymać. Brak szacunku ze strony innych współpracowników powoduje, że zamyka się w sobie, traci wiarę w swoje siły i umiejętności. W konsekwencji jego stan zdrowia drastycznie pogarsza się.

Jak się bronić przed mobbingiem?

Zgodnie z Kodeksem Pracy (art.94):

3. Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

4. Pracownik, który wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.

5. Oświadczenie pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę powinno nastąpić na piśmie z podaniem przyczyny, o której mowa w § 2, uzasadniającej rozwiązanie umowy.

Jeśli pracownik uważa, że jest ofiarą mobbingu w miejscu pracy, powinien stanowczo podjąć kroki aby temu przeciwdziałać, tzn. należy powiadomienie o zaistniałym fakcie przełożonego. Gdy mobberem jest przełożony, o pomoc należy zwrócić się do kierownictwa wyższego szczebla lub wprost do działu personalnego.

Pracownik może wnieść sprawę do sądu o odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu psychicznym lub fizycznym. Na podstawie opinii biegłego, sąd wyceni wysokość odszkodowania. Pracownik może także ubiegać się o świadczenie o odszkodowanie za straty poniesione wskutek zwolnienia się z pracy na skutek mobbingu. Warunkiem jest udowodnienie przed sądem iż mobbing miał miejsce.

Zgodnie z Kodeksem Pracy (art.94§ 1) Pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi. Oznacza to, że pracodawca musi podejmować wszelkie działania eliminujące mobbing na terenie swojego zakładu pracy: np. opracowywać i wprowadzać w życie regulacje wewnątrzzakładowe dotyczące budowania odpowiedniej etyki i kultury organizacyjnej firmy oraz zarządzania personelem.

Nikt nie ma prawa niszczyć życia i zdrowia ludzkiego. Wszyscy powinni przeciwstawiać się mobbingowi – reagować, wyjaśniać sytuacje i prosi o pomoc  kierownictwo wyższego szczebla lub pracowników działu kadr. Warto ćwiczyć asertywność i nie ulegać presji mobbera. Jest to trudne zadanie, ale warto i trzeba próbować.