Czynniki niebezpieczne, szkodliwe, uciążliwe – zagrożenia dla pracowników, obowiązki pracodawcy

Czynniki niebezpieczne mogą powodować wypadki przy pracy, a tym samym urazy bądź śmierć.

Czynniki niebezpieczne w zależności od ich charakteru dzieli się na:

  1. fizyczne,
  2. chemiczne,
  3. biologiczne.

Czynniki Fizyczne:

– prąd elektryczny – zagrożenie porażeniem i poparzeniem,

– śliskie i nierówne powierzchnie,

– ograniczone, wąskie przestrzenie, dojścia lub przejścia,

– spadające przedmioty,

– poruszające się mechanizmy lub maszyny,

– ruchome elementy urządzeń technicznych,

– elementy ruchome, ostre, wystające lub luźne,

– temperatura powierzchni,

– gazy pod ciśnieniem,

– promieniowanie laserowe, nadfioletowe, podczerwone,

– promieniowanie jonizujące.

Czynniki Chemiczne: czynniki chorobowe przenikające przez skórę, błony śluzowe, drogi oddechowe, przewód pokarmowy.

Substancje:

– drażniące,

– uczulające,

– toksyczne,

– rakotwórcze,

– mutagenne,

– upośledzające funkcje rozrodcze.

Czynniki Biologiczne – czynniki chorobowe:

– mikroorganizmy roślinne i zwierzęce (wirusy, bakterie, grzyby),

– makroorganizmy roślinne i zwierzęce,

– substancje wytwarzane przez organizmy żywe.

Wyróżniamy także czynniki szkodliwe, czyli czynniki których oddziaływanie na człowieka w środowisku pracy może prowadzić do pogorszenia jego stanu zdrowia lub przyszłych pokoleń.

Podział czynników szkodliwych:

  1. czynniki szkodliwe chemiczne stanowią najliczniejszą grupę patogenów. Najczęściej występują w postaci pyłów, par, gazów i dymów. Przenikają do organizmu przez drogi oddechowe, usta, przewód pokarmowy, skórę.
  2. czynniki szkodliwe fizyczne: mikroklimat (m.in. temperatura, wilgotność, ruch powietrza), hałas i drgania mechaniczne.
  3. czynniki szkodliwe biologiczne: bakterie, wirusy, grzyby, pasożyty.

Przed pierwszym zastosowaniem określonego materiału lub wprowadzeniem procesu technologicznego trzeba ustalić poziom szkodliwości dla życia i zdrowia pracowników a następnie podjąć właściwe środki profilaktyczne. Tym samym pracodawca którego pracownicy narażeni są na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia muszą wykonać badania i pomiary tych czynników. Jednocześnie pracodawca zobowiązany jest do rejestracji i przechowywania badań i pomiarów oraz udostępniania ich pracownikom.

Pierwsze badania i pomiary powinny zostać wykonane nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności. Badania i pomiary należy również wykonywać każdorazowo po zmianie organizacji pracy, ustawieniach urządzeń mających wpływ na wyniki pomiarów.

Pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia wykonuje się z częstotliwością określoną w przepisach prawa. Tryb, metody, rodzaj, częstotliwość wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy reguluje Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

Każdorazowo należy wykonywać badania i pomiary chemicznych i fizycznych czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, jeżeli np. nastąpiły zmiany w wyposażeniu technicznym, w procesie technologicznym, warunkach wykonywania pracy, które mogą wpływać na zmianę poziomu emisji lub narażenia.

Wyniki badań i pomiarów porównuje się do normatywnych wartości czynników szkodliwych dla zdrowia i ich wartości dopuszczalnych wskazanych w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które ustala: najwyższe dopuszczalne stężenia czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (NDS) i najwyższe dopuszczalne natężenia fizycznego czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy (NDN) oraz inne wartości normatywne dla tych czynników.

Czynniki uciążliwe: nie stanowiące zagrożenia dla życia lub zdrowia ale mogą utrudniać pracę lub w znaczący sposób obniżać zdolność człowieka do działania bądź rzutować na wydajność pracy. Czynniki uciążliwe najczęściej zaliczane są do czynników psychofizycznych. Zaliczamy tu obciążenia:

Fizyczne:

– statyczne i dynamiczne.

Psychonerwowe:

– obciążenie umysłu,

– niedociążenie lub przeciążenie percepcji,

– obciążenia emocjonalne – stres.

Obciążenie te wywoływane są przez takie zjawiska w miejscu pracy jak: wymuszona pozycja ciała przy pracy, konieczność podnoszenia i przenoszenia ciężarów, hałas, wibracje, drgania, stres, mikroklimat, promieniowanie optyczne, laserowe bądź jonizujące, pola elektromagnetyczne i elektrostatyczne.

Czynniki te występując w małym bądź umiarkowanie podwyższonym stężeniu powodować mogą:

– nadmierne zmęczenie fizyczne i psychiczne,

– wycieńczenie organizmu,

– zmniejszoną wydolność fizyczną,

– zmniejszenie wydajności pracy,

– zwiększoną podatność na urazy,

– przeciążenia mięśni,

– obniżenie tempa pracy,

– obniżenie jakości pracy,

– problemy z koncentracją i rozkojarzenie,

a to z kolei wpływa na ryzyko wystąpienia wypadków.

Jednocześnie każdy z tych czynników, po przekroczeniu określonych norm może stać się czynnikiem szkodliwym.

Podstawowym obowiązkiem każdego pracodawcy jest podejmowanie wszelkich działań ekonomicznych, organizacyjnych i technicznych nakierowanych na likwidację lub minimalizację zagrożeń dla życia i zdrowia pracownika powodowanych przez ww. czynniki.